Opening expositie Wim Vellekoop 24 april 2016

april 27, 2016 • Nieuws • Gezien: 841

De verbeelding van de beleving

Dames en heren, allemaal van harte welkom. Wim heeft er een traditie van gemaakt om elke 5 jaar zijn carrière met een expositie te bekronen. Hij doet dat rond zijn verjaardag zodat het een dubbele viering is.

We zijn hier, net als 5 jaar geleden, bij elkaar in de expositieruimte van Kunst Zij Ons Doel, de oudste kunstenaarsvereniging van Nederland. Met zijn 63-jarig lidmaatschap is Wim het oudste lid. Maar… geen ‘slapend’ lid. Integendeel. Hij gaat hierboven in de historische tekenkamer nog elke week modeltekenen samen met zijn dochter Saskia.

Kijken naar de wolken
Vorige keer opende ik de expositie ook en kreeg ik als cadeau een gouache die ik zelf mocht uitzoeken. Dat was deze. Ik vond hem mooi en ik zei terloops: het zou leuk zijn als dit een groot schilderij was. Wie schetst mijn verbazing toen ik enkele weken geleden bij Wim op bezoek kwam. Daar stond, in de keuken een schildersezel met rondom verftubes, kwasten en paletmessen en erop dit schilderij, geïnspireerd op deze gouache. Natuurlijk niet letterlijk nageschilderd. Hij gebruikte het als uitgangspunt, als inspiratiebron.

Zoals vrijwel alles van hem is ook dit een abstract werk. Kijken naar abstracte kunst vraagt wel wat van de kijker. Kijk je naar realistische kunst dan is het duidelijk: “Tjee, dat stilleven, net echte appels. Of: “Wat mooi, dat portret lijkt sprekend.”

Bij abstracte kunst ligt dat anders. Abstracte kunst is losgezongen van de werkelijkheid. Maar vaak willen we – misschien gewoontegetrouw – in een abstracte werk ook ‘iets’ zien. Wat zie ik in dit schilderij? Ik zie een vogel of een engel en profiel die zijn vleugels uitslaat. Misschien zien jullie wat anders: opspattend water, een spelonk of rotsen.
Als we zo naar abstracte kunst kijken, kijken als kinderen naar de wolken: die zien daar ook van alles in. Die manier van kijken is natuurlijk prima, maar heeft zo zijn nadelen. Hij kan het schilderij van zijn openheid beroven. Zo zou het best kunnen dat u in dit werk vanaf nu alleen maar die verdraaide engel van mij kunt zien. Het is een manier van kijken die steun zoek in de werkelijkheid.

De kunstenaar een kijkdier
Abstractie kunst is dan wel los gezongen van de werkelijkheid maar de meeste abstracte kunst wortelt wél in die werkelijkheid. Dat is heel duidelijk bij de rode boom van Mondriaan. Die boom vereenvoudigt hij in opeenvolgende schilderijen om te eindigen met een doek vol geometrische figuren. En Karel Appel zwierf over autosloperijen om inspiratie op te doen voor zijn abstracte doeken.

Kunstenaars, abstract of figuratief, zijn uiteindelijk vooral kijkers die de werkelijkheid met een eigen gevoeligheid waarnemen. Wim is een gretige kijker. Ik ken niemand die zo intens en met zoveel plezier kijkt. In de natuur staat hij stil bij dingen waar ik achteloos aan voorbij ga: de glinstering op een wateroppervlak, een vergroeiing in een boomschors, een wortelstructuur, een geërodeerd stuk steen. Of het nu de uitgestrekte canyons in de VS zijn of het gefladder van een vogeltje in zijn achtertuin, hij bekijkt het allemaal even intensief, hij verwondert zich steeds weer. Over zo’n fladderende vogeltje in zij n achtertuin zei hij kort geleden: ‘Dat vliegen van zo’n vogeltje, het zit er allemaal in.’ ‘Het zit er allemaal in’, tja… wat bedoelt hij daarmee?

Ook naar beeldende kunst en architectuur kijkt hij met overgave. De laatste tentoonstelling die ik met hem bezocht was een expositie van Amerikaanse, abstracte kunst in het Cobramuseum in Amstelveen. Het was mooi om te zien hoe hij kijkt. Hij staat voor een schilderij, kijkt er lang naar, schuifelt steeds dichterbij totdat hij, voorovergebogen tot op tien cm met zijn ogen van het doek staat. Vergezeld van zijn derde oog, z’n camera, lijkt-ie in het doek op te gaan. Dan draait-ie zich om krijgt een twinkeling in zijn ogen, een brede lach op zijn gezicht en zegt zoiets als: ‘Goh, wat is dat toch verdomde mooi hé.’

Maar…. Wat is er nou zo mooi, dat hij er geen genoeg van kan krijgen. Wat is het dat hem zoveel plezier geeft. Is dat de uiterlijke schoonheid van vorm lijn en kleur? Of is het meer. Is er soms een essentie die in al deze dingen gemeenschappelijk is.

Authentiek en zuiver
Kortgeleden was hij bij mij thuis. Ik heb hier en daar tekeningen hangen van mijn kleinzoons. We zaten wat te praten toen zijn blik bleef haken aan zo’n tekening. Hij onderbrak het gesprek en zei (weer met die twinkeling en die lach); ‘Gaaf toch zo’n kindertekening, dat is het helemaal’.
En toen vond ik plotseling de woorden voor die gemeenschappelijk essentie. Ik denk dat die zijn: ‘authenticiteit’ en ‘zuiverheid’. Wat is er authentieker en zuiverder dan de tekening van een kind; van de natuur kun je hetzelfde zeggen. En goede kunst kenmerkt zich toch ook door authenticiteit en zuiverheid?
Die kwaliteiten zijn in de politiek of het wereldgebeuren ver te zoeken. Niet dat de actualiteit Wim niet interesseert, maar in zijn werk houdt hij zich er niet mee bezig. In zijn werk getuigt hij van wat hem verwondert en dat zijn de duizenden indrukken waarvan hij geniet en die hij in de loop van de jaren verzamelde.

Jazz en het werkproces
Al die beelden slaat hij op en de gevoelens daarmee verbonden krijgen vorm in kunst.
Hoe gaat dat bij Wim? Hij zegt er zelf over, dat hij spontaan en associatief werkt. Wim is een liefhebber van jazz en hij heeft zijn werkwijze ook wel vergeleken met het maken van jazzmuziek. Zoals Ben Webster improviserend melodielijnen aaneenrijgt zo improviseert Wim met beelden. Wims jazz is geen ‘free’ jazz. Free jazz is regelloos, provocerend, een kakafonie van verwarrende geluiden. Hij houdt meer van oudere jazz, muziek van Art Pepper en Thelonious Monk: spontaan maar niet regelloos, grenzen verleggend maar niet provocerend. Dat zijn ook kenmerken van Wims werk.

Academische ballast
Nee, Wims werk is geen free jazz, daarvoor is het te doorwrocht, te doordacht. Spontane improvisatie wisselt hij altijd af met reflectie: hij wijzigt iets in de compositie, versterkt het volume of de spanning van een lijn, schildert een stuk over, stelt kleuren bij. Hij heeft zelf wel gezegd dat dat reflecterende teruggaat op zijn academische opleiding.

Hij heeft me ook ooit verteld dat de ontwikkeling van zijn kunstenaarschap iets te maken heeft met het afschudden van academische ballast. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan en aan het residu van die ‘ballast’ hebben we waarschijnlijk het doorwrochte en evenwichtige van zijn werk te danken.

Het resultaat en de ontwikkeling daarvan
Het resultaat van het werkproces zien we hier: abstract expressionistisch werk. Geen áfbeelding van natuurimpressies maar de verbeelding daarvan. Of beter de verbeelding van de beleving van die impressies. Wie zien geen rotsen, bomen, watervallen, maar wel de explosieve kracht van de natuur. We herkennen organische, natuurlijke structuren, we zien kleuren die verwijzen naar een Indian Summer of het heldere licht van de Caribian.

In de jaren zestig schilderde Wim in aardkleuren: bruin, geel, oranje, oker. Een rembrandtesk palet. In de jaren 70 experimenteert hij met polyester en zand en maakt hij materieschilderijen. Vanaf de jaren 80 keert hij terug naar de verf en het pure schilderen. Er komt steeds meer kleur in zijn werk. Eerst zijn die kleuren fel blauw en helrood, kleuren die met elkaar een gevecht lijken aan te gaan. Later wordt zijn palet rustiger : alleen rood of de nuancen daarvan of schilderijen in blauwtinten. Het laatste schilderij. Het schilderij waarmee ik mijn verhaal begon is zoals we zien weer feller van kleur.

Dit schilderij verschilt in meerdere opzichten van vorig werk. In zijn vroege werk zien we min of meer gesloten objecten of tekens die in een ruimte staan of door een ruimte vliegen. Die ruimte heeft vaak een landschappelijk of kosmisch karakter. Later worden de vormen opener en zoeken de randen van het doek. Dit laatste werk gaat verder. Het is explosief, het lijkt uit het doek te barsten.

En er is nog iets. Dit schilderij is vrij dun geschilderd. Het heeft op plaatsen een bijna aquarelachtige transparantie die verschilt van veel van vroeger werk. Het maakt daardoor een snellere indruk dan zijn andere meer doorwrochtere doeken. Misschien gaat hij hier wel het verst in het loslaten van het academische. Volgens mij markeert dit schilderij een volgende stap in de ontwikkeling van zijn kunstenaarschap. Het maakt mij althans ontzettend nieuwsgierig naar het werk dat hij de komende vijf jaar zal maken.

Tot slot
Dames en heren ik kom aan het eind van mijn verhaal. Ik nodig u uit om met een slokje op en een glas in de hand de schilderijen en gouaches te bekijken. Laat u raken door de authenticiteit en zuiverheid van het werk, geniet van de schoonheid.

Kijkt u bij uw rondgang vooral even naar de nostalgische wand. Daar vindt u zijn eerste olieverf uit zijn academiejaren en een materieschilderij uit de jaren zeventig. En hier hangt een tekening van Saskia, zijn dochter. Een modeltekening waarmee zij de publieksprijs won bij een tekenexpositie van KZOD. Iets waarop Wim volgens mij nog het meest trots is.
Wim Vellekoop 80 jaar, staat nog steeds positief in het leven, is nog steeds enthousiast voor het moois dat kunst en natuur te bieden hebben, is nog steeds een gepassioneerd schilder van vitaal en krachtig werk, en is nog steeds onderzoekend en experimenterend bezig met verf, de materie die hem zo na aan het hart ligt. Ik zou zo zeggen: hij is helemaal klaar voor de volgende vijf jaar,

Dames en heren, de expositie is geopend.

Ruud Walst

Comments are closed.

error: De inhoud van deze site liever niet kopiëren, dank je wel.